Kontrola fundacji rodzinnej może obejmować sprzedaż udziałów, wynajem nieruchomości, pożyczki oraz świadczenia dla beneficjentów. Zwolnienie z CIT nie wyłącza możliwości weryfikacji rozliczeń. Organy mogą sprawdzić, czy fundacja prawidłowo korzysta z preferencji i rozlicza zdarzenia objęte opodatkowaniem.
Przygotowanie warto rozpocząć od uporządkowania dokumentów i sprawdzenia transakcji. Równie ważna jest znajomość terminów, ponieważ zasady składania korekt i kwestionowania ustaleń zależą od rodzaju procedury.
Stan prawny: 14 października 2026 r.
Jak przebiega kontrola fundacji rodzinnej?
Nie każde pismo z urzędu oznacza rozpoczęcie kontroli. Fundacja może spotkać się z kilkoma rodzajami działań organów.
Czynności sprawdzające służą między innymi weryfikacji deklaracji, wpłat i dokumentów. Organ może wezwać do wyjaśnień lub uzupełnienia informacji. Same czynności sprawdzające co do zasady nie zawieszają prawa do korekty deklaracji.
Kontrola podatkowa jest zwykle poprzedzona zawiadomieniem. Co do zasady organ rozpoczyna ją po upływie 7 dni i przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia. Ustawa przewiduje jednak wyjątki, w których wcześniejsze zawiadomienie nie jest wymagane.
Kontrola celno-skarbowa może rozpocząć się bez uprzedzenia. Podstawowy termin jej zakończenia wynosi 3 miesiące od wszczęcia, ale organ może go przedłużyć, wskazując przyczyny i nowy termin.
Jeżeli sprawa wymaga określenia zobowiązania w decyzji, może zostać wszczęte postępowanie podatkowe. Postępowanie dotyczące zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania prowadzi Szef KAS. Sama korzyść podatkowa nie wystarcza do zastosowania tej klauzuli. Konieczne jest spełnienie ustawowych przesłanek, w tym dotyczących sztuczności działania.
Co może sprawdzać fiskus?
Zakres konkretnej kontroli wynika z upoważnienia. W przeglądzie rozliczeń warto uwzględnić przede wszystkim:
- Wniesienie udziałów i ich sprzedaż. Znaczenie mogą mieć wcześniejsze negocjacje z inwestorem, cel transakcji oraz dalsze wykorzystanie pieniędzy.
- Sprzedaż nieruchomości. Należy sprawdzić, czy majątek nie został nabyty wyłącznie w celu dalszego zbycia.
- Najem nieruchomości. Osobnej oceny wymagają najem krótkoterminowy oraz wynajem majątku służącego działalności fundatora, beneficjenta lub określonych podmiotów powiązanych.
- Świadczenia dla beneficjentów. Organ może weryfikować ich podstawę, wartość i rozliczenie, również przy bezpłatnym korzystaniu z mieszkania czy samochodu.
- Pożyczki i umowy z fundatorem. Istotne są warunki transakcji, terminy spłaty oraz przepisy o ukrytych zyskach.
- Działalność poza ustawowym katalogiem. W tym zakresie ustawa przewiduje stawkę CIT wynoszącą 25% podstawy opodatkowania.
- Wniesienie wierzytelności i majątku firmowego. Sprawdzenia mogą wymagać zarówno skutki w podatkach dochodowych, jak i VAT.
Nie każda z tych czynności oznacza nieprawidłowość. Przykładowo bezpłatne korzystanie z majątku może być prawidłowo przyznanym świadczeniem dla beneficjenta. Trzeba jednak właściwie je udokumentować i rozliczyć. Z kolei rynkowe warunki umowy nie zawsze wyłączają opodatkowanie wynikające ze szczególnych przepisów.
Ile lat wstecz można sprawdzać rozliczenia?
Zobowiązanie podatkowe przedawnia się co do zasady po 5 latach od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku.
Jeżeli termin płatności przypadał w 2024 r., zasadnicza data przedawnienia to 31 grudnia 2029 r. Nie należy liczyć pięciu lat od dnia transakcji ani przypisywać jednej daty wszystkim rozliczeniom fundacji za dany rok.
Bieg przedawnienia może zostać zawieszony lub przerwany w przypadkach określonych ustawą. Rozliczenia z pierwszych lat funkcjonowania fundacji nadal mogą więc podlegać weryfikacji.
Kiedy można skorygować deklarację?
Przed wszczęciem kontroli fundacja co do zasady może poprawić błędne rozliczenia. Jeżeli powstała zaległość, sama korekta nie zastępuje zapłaty podatku i należnych odsetek.
Podczas kontroli podatkowej prawo do korekty jest zawieszone w zakresie objętym kontrolą. Wraca po jej zakończeniu, ale może zostać ponownie zawieszone po wszczęciu postępowania podatkowego.
Przy kontroli celno-skarbowej występują dwa odrębne terminy:
- 14 dni od doręczenia upoważnienia do przeprowadzenia kontroli;
- 14 dni od doręczenia wyniku kontroli, jeżeli fundacja zgadza się w całości albo w części ze stwierdzonymi nieprawidłowościami.
Częściowe uwzględnienie ustaleń nie oznacza zakończenia sporu w pozostałym zakresie.
Jakich terminów trzeba pilnować?
| Czynność | Termin |
|---|---|
| Zastrzeżenia do protokołu kontroli podatkowej | 14 dni od doręczenia protokołu |
| Odpowiedź kontrolującego na zastrzeżenia | 14 dni od ich otrzymania |
| Deklaracja lub korekta na początku kontroli celno-skarbowej | 14 dni od doręczenia upoważnienia |
| Deklaracja lub korekta po wyniku kontroli celno-skarbowej | 14 dni od doręczenia wyniku, na zasadach ustawy o KAS |
| Informacje żądane na podstawie art. 84 ustawy o fundacji rodzinnej | Termin wyznaczony przez organ, nie krótszy niż 14 dni od doręczenia żądania |
| Odwołanie od decyzji podatkowej | Co do zasady 14 dni od doręczenia decyzji |
| Skarga do WSA po wyczerpaniu właściwej drogi odwoławczej | Co do zasady 30 dni od doręczenia rozstrzygnięcia |
Protokół kontroli podatkowej i wynik kontroli celno-skarbowej to różne dokumenty. Do wyniku kontroli celno-skarbowej nie stosuje się analogicznego trybu 14-dniowych zastrzeżeń do protokołu.
Przy terminach liczonych w dniach co do zasady pomija się dzień doręczenia. Jeżeli ostatni dzień przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, termin zasadniczo przesuwa się na kolejny dzień po dniach wolnych.
Czy obowiązkowy audyt zastępuje kontrolę?
Audyt fundacji rodzinnej i kontrola fiskusa są odrębnymi procedurami. Audyt obejmuje zarządzanie aktywami oraz zobowiązania, w tym publicznoprawne. Służy ocenie prawidłowości, rzetelności i zgodności działań z prawem, celem oraz dokumentami fundacji.
Przeprowadza się go co najmniej raz na cztery lata. Jeżeli sprawozdanie finansowe fundacji podlega badaniu zgodnie z ustawą o rachunkowości, audyt odbywa się corocznie, przed zatwierdzeniem sprawozdania.
Audyt wykonuje firma audytorska albo zespół wyznaczony przez zgromadzenie beneficjentów. Ustawa wskazuje w składzie zespołu biegłego rewidenta, doradcę podatkowego oraz adwokata lub radcę prawnego.
Osoby wykonujące audyt muszą spełniać wymagania niezależności. W okresie objętym audytem i podczas jego przeprowadzania nie mogą uczestniczyć w podejmowaniu decyzji fundacji ani świadczyć jej doradztwa lub czynności rewizji finansowej.
Raport otrzymuje zarząd, który przedstawia go radzie nadzorczej, a przy jej braku zgromadzeniu beneficjentów, na najbliższym posiedzeniu. Pozytywny raport nie wyłącza późniejszej kontroli podatkowej.
Jak przygotować fundację do kontroli?
Przygotowanie warto rozpocząć od odtworzenia chronologii najważniejszych transakcji. Powinna ona pokazywać, kiedy zapadły decyzje, kiedy wniesiono majątek, zawarto umowy, sprzedano aktywa i przekazano świadczenia.
Następnie należy uporządkować statut, spis mienia, listę beneficjentów, uchwały, umowy, wyceny, księgi i deklaracje. Dokumenty powinny potwierdzać rzeczywisty przebieg operacji oraz sposób ich rozliczenia.
Warto również sprawdzić terminy płatności. CIT od świadczeń objętych art. 24q wpłaca się zasadniczo do 20. dnia następnego miesiąca, natomiast CIT-8FR składa się do końca trzeciego miesiąca roku następnego. Roczny termin deklaracji nie oznacza możliwości odłożenia zapłaty podatku do marca.
Po wykryciu błędów trzeba ocenić możliwość korekty, zapłaty zaległości oraz ewentualne konsekwencje karne skarbowe. Dobrowolny przegląd może pomóc wcześniej wykryć uchybienia, ale nie zastępuje ustawowego audytu, jeśli nie spełnia jego wymagań.
Czy dokumentacja Państwa fundacji pozwala odtworzyć najważniejsze transakcje i uzasadnić sposób ich rozliczenia? Zapraszamy do kontaktu z KF-LEX w sprawie przeglądu sytuacji fundacji rodzinnej.
